Sağlık Bilgi Kaynağı

Primer Progresif Afazi Nedir?

0 419

Primer progresif afazi, nadir görülen bir sinir sistemi (nörolojik) sendromdur ve iletişim yeteneğini etkiler. Primer progresif afazi kaynaklı iletişim yeteneği etkilenen kişiler düşüncelerini ifade etmede ve kelimeleri anlamada sorun yaşayabilirler.

Semptomlar yavaş şekilde, genellikle 65 yaştan önce başlar ve zaman içerisinde kötüleşirler. Kişiler zaman içerisinde konuşma ve yazma yeteneklerini kaybedebilirler. Sonrasındaysa yazılı ya da sözlü dili anlama yeteneği kaybolur.

Durum yavaş ilerlemektedir. Bu sebeple disorbanın başlamasından birkaç yıl sonra da kişiler kendilerine bakmaya ve günlük yaşam faaliyetlerine katılmaya devam edebilirler.

Primer progresif afazi, beyindeki frontal veya temporal lobların dejenerasyonunun sebep olduğu frontotemporal bir demanstır. Bahsedilen alan konuşmadan ve dilden sorumlu beyin dokusunu kapsar.

Primer Progresif Afazi Belirtileri

Primer progresif afazi semptomları, beynin dil bölümlerinin hangi kısmının dahil olduğuna bağlı şekilde değişmektedir. Farklı semptomlar ortaya çıkabilir ve buna neden olan üç tür mevcuttur.

Anlamsal Değişken Primer Progresif Afazi 

Belirti ve semptomları şunlardır:

  • Sözlü ya da yazılı dili, çoğunlukla da tek kelimeleri anlamada zorluk yaşamak
  • Kelimelerin anlamlarının algılanmasında zorluk
  • Nesnelerin adlandırılabilmesi için çabalamak

Logopenik Varyant Primer Progresif Afazi

Belirti ve semptomlar şunlardır:

  • Kelime ve anlamlarını uygun yerlere koymada zorluk
  • Kelimeleri ararken konuşmayı sıklıkla duraklatma
  • İfadeleri ya da cümleleri tekrarlarken zorluk çekmek

Akıcı Olmayan Agrammatik Varyant Primer Progresif Afazi

Belirti ve semptomlar şunlardır:

  • Hem yazılı hem sözlü dil bilgisinin zayıf olması
  • Karmaşık cümlelerin anlaşılamaması ya da bu alanda sorun yaşamak
  • Dil bilgisinin yanlış kullanılması
  • Konuşma seslerindeki hatalar (konuşma apraksisi) ve bu duruma eşlik eden konuşma problemleri

Primer Progresif Afazi Nedenleri

Beyindeki konuşmadan ve dilden sorumlu alan alanlar yani loblar büzülürlerse (atrofisi) primer progresif afazi ortaya çıkar. Ortaya çıkan bu durumda daha çok beynin sol tarafında yer alan frontal, temporal ya da parietal loblar etkilenmektedirler.

Anormal proteinlerin var olması körelmeye ya da zayıflamaya yol açar. Bu durumdan etkilenen alanlarda beynin aktivitiesi ya da fonksiyonu azalma eğiliminde olabilir.

Primer Progresif Afazi Nedir
Primer Progresif Afazi Tedavisi

Risk Faktörleri

Risk faktörleri şunlardır:

  • Öğrenmede engellerle karşılaşılması

Çocukluk dönemlerinde öğrenme güçlüğü yaşayan kişilerin ya da gelişimsel disleksi yaşayanların afazi riskleri daha fazladır.

  • Birtakım gen mutasyonları

Hastalıkla ilişkilendirilen gen mutasyonları mevcuttur ancak bu mutasyonlar nadirdir. Kişilerin aile öykülerinde bu hastalığa sahip olan kişiler varsa o kişilerin hastalığı geliştirme riskleri daha yüksektir.

Komplikasyonları

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte konuşma ve yazma yeteneği kaybolmaya başlar. Bununla beraber kişiler yazılı ve sözlü dili anlama yeteneklerini de kaybetmeye başlarlar. Yalnız bu durum her kişide aynı şekilde seyretmez. Kimi kişiler yazma ve anlama yeteneklerinde önemli kayıplar yaşamazlar ancak konuşma seslerinde yani konuşma apraksisi denilen problemde önemli ölçüde zorluk çekebilirler.

Hastalık kaynaklı olarak hafıza gibi zihinsel becerilerde bozulmalar meydana gelebilir. Bazı kişilerdeyse hareket sorunları gibi nörolojik semptomlar ortaya çıkabilir. Ortaya çıkan bu komplikasyonlar kişiler için zorluklar ortaya koyarlar. Etkilenen kişiler sürece göre günlük bakımları için yardıma ihtiyaç duyabilirler.

Hastalık kaynaklı olarak depresyon, davranışsal ya da sosyal sorunlar ortaya çıkabilir. Ayıca diğer problemler olarak kayıtsızlık, yargı yeteneğinde zayıflık ya da sosyal davranışlarda uygunsuzluk gibi körelmiş duygular görülebilir.

Primer Progresif Afazi Teşhis

Doktorlar hastalıkla ilgili olarak tanı koyabilmek için semptomları dinlerler ve yapılan testleri gözden geçirirler.

Primer progresif afazide ayırt edici olan özellik, bir ya da iki sene boyunca düşünmede ve davranışta çok büyük değişiklikler meydana gelmeden iletişim zorluklarının daha kötü hale gelmesidir.

Nörolojik Muayene

Doktorlar farklı değerlendirmeler yapabilirler. Bu değerlendirmeler arasında; nörolojik muayene, konuşma değerlendirmesi ve nöropsikolojik değerlendirme yer alır. Yapılan testler pek çok farklı alanın incelenmesine olanak tanırlar. Dil anlama becerileri, konuşma, nesneleri tanıma ve isimlendirme, hatırlama ve diğer faktörler yapılan testlerle incelenirler.

Kan Testleri

Doktorlar kişilerden kan testi isteyebilirler. Kan testiyle enfeksiyonların kontrolü yapılır ya da farklı tıbbi durumların olup olmadığına bakılır. Genetik testlerle genetik mutasyonlar belirlenmeye çalışılır. Genetik mutasyonlar gerek afaziyle gerekse diğer nörolojik durumlarla ilişkili olabilirler. İlgili Link: Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Beyin Taramaları

MR yani manyetik rezonans görüntüleme, primer progresif afazinin teşhis edilmesinde etkilidir. Beynin belirli alanlarında büzülme varsa bu durumun belirlenmesine ve beyinde etkilenen alanların görülebilmesine yardımcı olur. MR taramalarıyla bunların yanı sıra felç, tümör ya da beynin fonksiyonlarını etkilemeye yol açan diğer durumlar da tespit edilebilir.

SPECT yani tek foton emisyonlu bilgisayarlı tomografi taraması beynin 3D görüntüsünü oluşturur. PET yani pozitron emisyon tomografi taraması beynin işlevini gösterir. Bu iki taramayla kan akışı ya da glikoz metabolizmasındaki anormallikler değerlendirilebilir.

Primer Progresif Afazi Nedenleri Nelerdir
Primer Progresif Afazi Nedenleri

Primer Progresif Afazi Tedavi

Primer progresif afazi tedavi edilemeyen bir hastalıktır. Hastalığı tedavi edebilecek bir ilaç mevcut değildir. Bunun yanı sıra bazı terapilerden faydalanılarak mevcut durumdaki iletişim kurma ve yönetme yeteneği geliştirilebilir ya da mevcut durum korunabilir.

Konuşma ve Dil Terapisi

Kayıp dil becerilerinin telafi edilebilmesinde dil terapistiyle çalışmak oldukça fayda sağlar. İstenilen odaklanma dil terapisti çalışmalarıyla sağlanabilir. Dil terapisi, mevcut durumun ilerlemesinin önüne geçemez ancak durumun yönetilebilmesinde ve birtakım semptomların ilerlemesinin yavaşlatılmasında yardım sağlar.

Primer Progresif Afazi Başa Çıkma ve Destek

İletişim yeteneğinin kaybedilmesi kişiler için olduğu kadar ailedeki diğer üyeler ve arkadaşlar için de stresli bir durum oluşturur. Birtakım bilgilerden faydalanılarak hastalıkla ilgili sorunlarla daha kolay başa çıkmak mümkündür. Hastalık sahibi olan kişiyle olan iletişimlerde destek sağlayabilecek bilgiler şunlardır:

  • Hastalıkla ilgili işe yarayabilecek her bilgi öğrenilmelidir.
  • Hastalığa sahip olan kişi durumunu başkalarına anlatabilmek adına bir kimlik kartı ya da bileklik gibi açıklayıcı materyaller taşımalıdır.
  • Hastalık sahibi olan kişiye konuşması için zaman tanınmalıdır.
  • Basit ve yetişkin cümleleriyle, yavaş şekilde konuşulmalıdır. Dikkatli şekilde dinlenilmelidir.
  • Hastalığa sahip olan kişilerin kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olunmalıdır. Ayrıca bu kişilere daha iyi vakit ayırabilmek için yeterince dinlenilmeli ve sosyal faaliyetlere katılım sağlanmalıdır.

Aile üyeleri, hasta olan kişinin uzun süreli bakımını düşünmelidirler. Uzun süreli bakımla ilgili yararlanılabilecek seçenekler belirlenmelidir. Bunun yanı sıra kişinin mali durumu planlanmalıdır. Kişinin mevcut durumu kötüleşerek daha ciddi semptomlar ortaya çıkabilir. Ciddi durumlar için hazırlık yapılmalı, yasal kararların alınmasında yardım sağlanmalıdır.

Başa çıkmada fayda sağlanabilecek destek grupları mevcuttur. Bu gruplarla ilgili sosyal hizmet görevlisinden ya da tedavi ekibinden bilgi alınabilir.

Primer Progresif Afazi Doktor Randevusu İçin Hazırlık

Kişiler hastalıkla ilgili ayırt edici semptomlara sahip olduklarını düşünüyorlarsa ilk iş olarak kendi doktorlarından randevu alabilirler. Sonrasında beyin ve sinir sistemi tedailerinde uzmanlaşmış olan bir doktora (nörolog) ya da dil patolojisinde eğitim almış olan bir doktora yönlendirilebilirler. İlgili Link: Beyin Metastazı Belirtileri

Ne Yapılabilir?

Randevu alınırken herhangi bir test yapılıp yapılmayacağı ya da yapılacaksa test için uyulması gereken bir diyet programı olup olmadığı gibi sorular sorulmalıdır. Ayrıca randevu zamanını daha iyi kullanmaya yarayacak bir liste yapılmalıdır. Listede şunlar yer alabilir:

  • Randevu alma nedenleri arasında sayılmayan belirtiler bile dahil olmak üzere tüm belirtiler
  • Yaşanılan büyük stresler ve yaşam değişiklikleri gibi önemli kişisel bilgiler
  • Tüm ilaçların, vitaminlerin ve takviyelerin isimleri ile dozları
  • Doktora sorulması planlanan sorular

Randevuya giderken bir aile üyesi ya da arkadaşın eşlik etmesi, randevudaki bilgilerin daha kolay hatırlanmasını sağlayabilir.

Doktora sorulabilecek temel sorular şunlardır:

  • Belirtilerimin nedeni nedir?
  • En olası neden dışında durumumun diğer nedenleri nelerdir?
  • Hangi testlere ihtiyacım olacak?
  • Durumumum geçici mi yoksa kronik mi?
  • En ideal hareket etme şekli nedir?
  • Birincil yaklaşıma alternatif olabilecek diğer yaklaşımlar nelerdir?
  • Başka sağlık sorunlarına da sahibim. Hepsini en iyi şekilde nasıl yönetebilirim?
  • Dikkat etmem gereken kısıtlamalar var mı?
  • Bilgi alabileceğim broşür ya da başka bir basılı materyal var mı? İnternet araştırması yapabilmem için hangi web sitelerini önerirsiniz?

Kişiler doktorlarına başka sorular da sormak isterlerse çekinmeden sormalıdırlar.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.