Sağlık Bilgi Kaynağı

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Nedir?

0 389

Saman nezlesi ya da diğer adıyla alerjik rinit, soğuk algınlığı belirti ve semptomlarına benzer durumlara neden olur. Kaşıntılı gözler, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, hapşırma ve sinüs basıncı gibi belirti ve semptomlar oldukça sık görülürler. Fakat soğuk algınlığından farkı saman nezlesine bir virüsün neden olmamasıdır. Saman nezlesi alerjik bir yanıttan kaynaklanır. Toz akarları, polen, kediler, köpekler, kürklü ya da tüylü diğer hayanlar (evcil hayvan kepeği) tarafından dökülen küçük cilt lekeleri benzeri açık ya da kapalı alerjenlere karşı bir yanıt olarak gelişmektedir.

Saman nezlesi kişilerin rahatsız hissetmelerine neden olur. Ayrıca okuldaki ya da işteki performans dahil olmak üzere genel hayatı etkileyebilir. Ancak kişilere rahatsızlık veren semptomlar hafifletilebilir. Tetikleyici olan durumlardan kaçınmayı öğrenmek gereklidir. Doğru tedaviyi bulmak da büyük önem taşır.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Belirtileri

Saman nezlesinin belirti ve semptomları şunlardır:

  • Burun akıntısı ve burun tıkanıklığı
  • Sulu, kaşıntılı ve kırmızı gözler (alerjik konjonktivit)
  • Hapşırma
  • Öksürük
  • Kaşıntılı olan burun, ağız ya da boğaz çatısı
  • Göz altlarında şişmiş olan mavi renkli cilt
  • Postnazal damla yani geniz akıntısı
  • Yorgunluk ve halsizlik

Mevsimsel Faktörler

Saman nezlesinin belirti ve semptomları yılın belli dönemlerinde ortaya çıkabilirler. Bu dönemlerde daha kötü bir hal alabilirler. Tetikleyiciler şunlardır:

  • İlkbaharda oldukça yaygın olan ağaç poleni
  • İlkbahar ve yaz mevsimlerinde yaygın olan çim poleni
  • Sonbahar mevsiminde yaygın olan yakup otu poleni
  • Tüm yıl boyunca rahatsız edici olabilenler de vardır. Bunlar arasında toz akarları, hamamböceğinden ya da evcil hayvanlardan dağılan tüyler yer alır. Kış mevsiminde durum daha da kötüleşebilir. Bunun nedeni evlerde ya da kapalı mekanlarda daha çok kalmaktır.
  • İç ve dış mekân mantarlarından ve küflerden kaynaklanan sporlar mevsimsel olarak rahatsız edici olabildikleri gibi yıl boyunca da rahatsız edici olabilirler.

Saman Nezlesi ve Soğuk Algınlığı Arasındaki Fark Nedir? 

Saman nezlesindeki belirti ve semptomlarla soğuk algınlığındaki belirti ve semptomlar benzerdirler. Bu nedenle kişilerde hangi durumun var olduğunun belirlenmesi zor olabilir.

Saman nezlesindeki belirti ve bulgular; ateş olmadan ortaya çıkan ince, sulu burun akıntısıdır. Hastalığın başlangıcı alerjenlere maruz kalınmasıdır. Alerjenlere maruz kalındığı süre boyunca hastalık devam eder.

Nezle ve soğuk algınlığındaki belirti ve bulgular; düşük ateş, vücutta ağrı, sulu ya da kalın sarı şeklindeki burun akıntısıdır. Hastalığın başlangıcı bir virüse maruz kalmayla gerçekleşir. Virüse maruz kaldıktan bir ila üç gün sonrasında hastalık başlar. Hastalığın süresi üç ile yedi gün arasındadır.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Nedenleri

Saman nezlesi durumunda bağışıklık sistemi gerçekte havada bulunan ve zararsız olan bir maddeyi zararlı olarak nitelendirir. Zararsız olan maddenin zararlı olarak tanımlanmasından sonra bağışıklık sistemi bu maddeye karşı antikor üretimi sağlar. Maddeyle daha sonra temas edildiğinde antikorlar devreye girer ve bağışıklık sistemine sinyal gönderirler. Histamin gibi kimyasallar kan dolaşımına salınır. Bu reaksiyon sonucunda saman nezlesi belirti ve semptomları ortaya çıkar.

Alerjik Rinit Belirtileri Nelerdir
Alerjik Rinit Belirtileri

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Risk Faktörleri

Aşağıdaki durumlar saman nezlesi gelişme riskini artıran durumlardır.

  • Başka alerji durumu olması ya da astım
  • Atopik dermatit (egzama) bulunması
  • Ebeveyn ya da kardeş gibi alerjiyle ya da astımla kan bağı olan kişiler
  • Kişilerin sürekli olarak hayvan kepeği ya da toz akarları gibi alerjen olan ortamlarda bulunmaları
  • Hayatın ilk yılında annenin sigara içmesi

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Komplikasyonları

Saman nezlesiyle ilişkili olabilen sorunlar aşağıdadır:

  • Düşük Yaşam Kalitesi

Saman nezlesi kişilerin günlük aktivitelerden zevk almalarını engelleyebilir. Ayrıca üretkenliğin düşmesine sebebiyet verebilir. Pek çok insan saman nezlesi belirtilerinden dolayı okulda ya da işte devamsızlık yapar.

  • Kötü Uyku

Saman nezlesinde ortaya çıkan belirtiler kişilerin uyumalarını zorlaştırabilirler. Ayrıca uykuda kalmak da zor hale gelir. Bu durum genel olarak kişilere rahatsız hissettirir ve yorgunluğa neden olur.

  • Astımın Kötüleşmesi

Saman nezlesi, astım belirti ve semptomları olan öksürük ve hırıltılı solunumu daha kötü hale getirebilir.

  • Sinüzit

Saman nezlesi kaynaklı olarak uzun süren sinüs tıkanıklığı meydana gelir. Bu durum da sinüzite olan duyarlılığın artmasına yol açabilir. Sinüsleri çizen zarın enfeksiyonu ya da iltihabı meydana gelebilir.

  • Kulak Enfeksiyonu

Daha çok çocuklarda görülür. Saman nezlesi çoğunlukla orta kulak enfeksiyonunda (otitis media) bir faktör olarak ortaya çıkar.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Önleme

Saman nezlesinden tamamıyla kaçınmanın mümkün olan bir yol yoktur. Saman nezlesi olan kişiler semptomlara sebebiyet veren alerjenlere maruz kalmaktan kaçınmalıdırlar. Ayrıca doktorlar tarafından birtakım ilaçlar verilebilir. İlaçlar, doktorun önerdiği şekilde alerjenlere maruz kalmadan evvel kullanılmalıdır.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Teşhis

Saman nezlesi alerjik rinit teşhisi için doktorlar fiziki muayene yaparlar ve tıbbi öyküye bakarlar. Ayrıca aşağıda yer alan testlerden faydalanabilirler. Kimi zaman iki testten birisini isterlerken kimi zaman da her iki testi isteyebilirler.

  • Cilt Prick Testi

Alerjileri tetikleme potansiyeli olan malzeme kişinin koluna ya da sırtına az miktarda olacak şekilde batırılır. Sonrasında alerjik reaksiyonun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine bakılır. Eğer kişide alerji mevcutsa alerji denemesi yapılan alanda bir yumru (kovan) gelişir. Alerji cilt testlerinin en iyi şekilde yapılabilmesi için gerekli olan deneyim ve donanıma alerji uzmanları sahiptir. İlgili Link: Akut Enfeksiyon Nedir

  • Alerji Kan Testi

Laboratuvara gönderilen kan örneğini içerir. Testle beraber belirli bir alerjene karşı bağışıklık sisteminin yanıtı ölçülür. Bu test radyoalerjosorbent testi (RAST) olarak da bilinir. Alerjiye sebebiyet veren antikorların miktarının ölçülmesinde yardımcıdır. Alerjiye neden olan antikorlar kan dolaşımındaki immünoglobulin E (IgE) antikorlarıdır.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Tedavi 

Tedavide en önemli noktalardan birisi saman nezlesinde sebebiyet veren maddelerden kaçınmaktır. Daha doğrusu bu maddelere maruz kalmak olabildiğince sınırlandırılmalıdır. Saman nezlesi çok şiddetli şekilde seyretmiyorsa reçetesiz satılan ilaçlardan faydalanılarak semptomlar hafifletilebilir. Ancak semptomların şiddeti oldukça fazlaysa reçeteli ilaçlara gereksinim duyulabilir.

Pek çok kişi alerji ilaçlarının uygun kombinasyonlarını kullanarak istedikleri rahatlığa kavuşabilmektedir. Ancak en iyi sonuca ulaşılabilmesi için birkaç deneme yapılabilir.

Çocuklarda görülen saman nezlesiyle ilgili olarak doktorla konuşulmalı ve tedavi planlanmalıdır. Ayrıca saman nezlesi tedavisinde kullanılan ilaçların bazıları çocuklarda kullanılamamaktadır. O nedenle doktordan doğru bilgiler alınmalı ve prospektüs iyice okunmalıdır.

Saman Nezlesi İçin Kullanılabilecek İlaçlar

  • Nazal Kortikosteroidler

Reçeteli burun spreyleridir ve saman nezlesi, burun kaşıntısı yanı sıra saman nezlesinden kaynaklanan burun akıntısının önlenmesinde, aynı zamanda tedavisinde yardımcıdırlar. Bu ilaçlar pek çok kişi için oldukça etkili ilaçlardır. Bu sebeple ilk olarak reçete edilirler. Örnekler arasında, her ikisi de reçeteyle temin edilebilen mometazon (Nasonex) ve budesonid (Rhinocort) ve reçeteyle satılan Flutikazon (Flonaz Alerji Rölyefi), budesonid (Rhinocort Alerji) ve triamsinolon (Nasacort Alerji 24 Saat) bulunur. Reçeteli nazal sprey azelastin ve flutikazon (Dymista), bir antihistaminiyi bir steroidle birleştirir. Pek çok insan için güvenli olan ve uzun süreli tedavide kullanılan ilaçlar nazal kortikosteroidlerdir. Yan etki olarak hoşlanılmayan koku, tat ya da burun tahrişi sayılabilir. Steroid yan etkileriyse nadirdir.

  • Antihistaminikler

Bu preparatlar çoğunlukla hap formunda kullanılırlar. Ayrıca antihistaminal burun spreyleri ve göz damlaları da mevcuttur. Antihistaminikler daha çok kaşıntıda, hapşırmada ve burun akıntısına yardımcı olmada etkilidirler. Fakat tıkanıklık üzerindeki etkileri azdır. Etki etme şekilleri alerjik reaksiyonda (histamin) salınan kimyasalları bloke etmektir. Bağışıklık sistemi, alerjik reaksiyonda semptomların oluşmasına neden olan kimyasal salar. İlaçlar da bu kimyasalı bloke ederler. Eczanelerdeki tezgâh üstü haplar arasında loratadin (Claritin, Alavert), setirizin (Zyrtec Alerji) ve feksofenadin (Allegra Alerji) bulunur. Reçeteli antihistaminal burun spreyleri azelastin (Astelin, Astepro) ve olopatadin (Patanaz) burun semptomlarını hafifletebilir. Ketotifen fumarat (Alaway) gibi antihistaminik göz damlaları, saman nezlesinin sebep olduğu göz kaşıntısını ve göz tahrişini hafifletmede yardımcı olurlar.

  • Dekonjestanlar

Reçeteli olabildikleri gibi reçetesiz olanları da vardır. Sıvı, tablet ve burun spreyi formunda olabilirler. Eczanelerde tezgâh üstü oral dekonjestanlar arasında psödoefedrin (Sudafed, Afrinol, diğerleri) bulunur. Nazal spreyler arasında fenilefrin hidroklorür (Neo-Synephrine) ve oksimetazolin (Afrin) bulunur. Oral dekonjestanların bir dizi yan etkileri olabilir. Yan etkiler arasında kan basıncının artması, uykusuzluk, sinirlilik hali ve baş ağrısı yer alır. Bir seferde iki ya da üç günden fazla olacak şekilde dekonjestan burun spreyi kullanılmamalıdır. Çünkü sürekli kullanımda ribaund tıkanıklığı benzeri semptomlar daha kötü hale gelebilirler.

  • Kromolin Sodyum

Kromolin sodyum günde birkaç defa kullanılabilen tezgâh üstü burun spreyleri grubundadır. Ayrıca reçeteli göz damlası formu da mevcuttur. İlaçlar histamin salınımını önlerler ve saman nezlesi semptomlarının hafifletilmesinde yardım sağlarlar. İlaç, belirtiler olmadan evvel kullanılmaya başlanırsa daha çok etki eder. Kromolin sodyum ciddi yan etkilere sahip değildir.

  • Lökotrien Modifiye Edici

Reçeteli bir tablet olan montelukast (Singulair), aşırı mukus üretimi benzeri alerji semptomlarını ortaya çıkaran bağışıklık sistemi kimyasallarından lökotrienlerin etkisini engeller. Özellikle alerjiye bağlı olan astım tedavisinde etki sağlar. Çoğunlukla burun spreyleri tolere olmadığında ya da hafif astım durumlarında kullanılır. İlaç kullanımında baş ağrı durumu oluşabilir. Nadir olarak da ajitasyon, saldırganlık, halüsinasyon, depresyon ve intihar düşüncesi benzeri psikolojik reaksiyonlarla ilişkili bulunmuştur. Eğer olağandışı psikolojik bir reaksiyon durumu olursa acil şekilde tıbbi yardım alınmalıdır.

  • Burun Spreyi İpratropium

Reçeteli olarak kullanılır ve burun spreyiyle sunulur. Burundaki bezlerin aşırı şekilde sıvı üretmesinin önüne geçer ve bu sayede şiddetli burun akıntısının hafifletilmesinde etkilidir. Tıkanıklıkta, hapşırmada ya da postnazal damlaların tedavisinde etkili bulunmaz. Hafif yan etkileri olabilir. Bu yan etkiler arasında burunda kuruluk, burun kanaması ve boğaz ağrısı yer alır. Nadir şekilde bulanık görme, baş dönmesi ve idrara zor çıkma gibi biraz daha ciddi yan etkiler oluşturabilir. İlaç glokomu olanlara ya da prostat büyümesi var olan erkeklere önerilen bir ilaç değildir. İlgili Link: Nefes Darlığı

  • Oral Kortikosteroidler

Prednizon gibi kortikosteroid haplar kimi zaman ciddi olan alerji semptomlarının hafifletilmesinde yardımcıdırlar. Ancak kortikosteroidlerin uzun kullanımı ciddi yan etkilere neden olabilir. Bu yan etkiler arasında katarakt, osteoporoz ve kas güçsüzlüğü yer alır. Bu sebeple çoğunlukla kısa süreler için reçete edilirler.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit  Tedavisi
Saman Nezlesi Alerjik Rinit Nedir

Saman Nezlesi İçin Diğer Tedaviler

  • Duyarsızlaştırma Tedavisi (İmmünoterapi)

Eğer saman nezlesi semptomları ilaçlarla hafifletilemiyorsa ya da yan etkilerle ilgili olarak sorun yaşanıyorsa o zaman doktor tarafından immünoterapi ya da duyarsızlaştırma tedavisi önerilebilir. Tedavide üç ila beş yıl boyunca düzenli şekilde alerjen içeren enjeksiyonlar alınır. Enjeksiyon içindeki alerjenler az miktardadır. Buradaki amaç semptomlara sebep olan alerjenlere vücudu alıştırmaktır. Bu sayede ilaç ihtiyacının azaltılması hedeflenir. Daha çok kedi kepeği, toz akarları, ağaçlar, çimenler ya da yabani otlar tarafından üretilen polenler gibi alerjenlere alerjisi olan kişilerde etkilidir. Çocuklarda uygulanan immünoterapi astım geliştirmeyi önlemeye yardımcı olabilir.

  • Dil Altı Alerji Tabletleri

Küçük miktarlardaki alerji tabletleridir. Yutulmazlar. Daha çok günlük olarak ağız formunda çözülürler.

  • Sinüslerin Yıkanması

Burun tıkanıklığının giderilmesinde etkili olan yollardan birisi nazal pasajların damıtılmış, steril salinle (nazal sulama) durulanmasıdır. Hem hızlı hem de maliyeti düşük bir yoldur. Durulama sayesine mukus ve alerjenler burundan temizlenirler. Sıkma şişesi ya da burun kabı ile birlikte burun durulama amacıyla tasarlanmış özel ağıza sahip olan küçük bir kap edinilmelidir. Eczanelerden ya da sağlık gıda mağazalarından temine dilebilirler.  Tuzlu su durulama çözeltisi oluşturulabilir. Bunun için kullanılacak su damıtılmış, steril, daha evvelinde kaynatılmış ya da mutlak gözenek boyutu 1 mikron ya da daha küçük bir filtre kullanılarak filtrelenmiş olmalıdır. Yıkama cihazı her kullanımdan sonra durulanmalıdır. Cihazın durulanmasında da damıtılmış, steril, daha evvel kaynatılmış ya da filtrelenmiş su kullanılmalıdır. Cihaz sonrasında açık havada kurumaya bırakılmalıdır.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Yaşam Tarzı

Alerjenlerden tamamıyla kurtulmak maalesef mümkün olmayabilir. Fakat alerjenlere maruz kalma sınırlandırılarak semptomlar azaltılabilir. Kişiler alerji sebeplerini biliyorlarsa tetikleyicileri önleyebilirler.

Polen veya Tetikleyiciler

  • Polen mevsimi süresince kapı ve pencereler kapatılmalıdır.
  • Polenler çarşaf ve havlulara yapışabilirler. O nedenle çamaşırlar dışarıya asılmamalıdır.
  • Evde ve arabada klima kullanılmalıdır.
  • Ev havalandırmasında alerji dereceli filtre kullanılmalıdır ve kullanılan filtre düzenli şekilde değiştirilmelidir.
  • Sabahın erken zamanları polen sayısının en fazla olduğu zamanlardır. O nedenle bu saatlerde açık hava aktivitelerinden kaçınmak gerekir.
  • Kuru ve rüzgârlı olan günlerde içeride kalınmalıdır.
  • İç mekandaki nem azaltılmalıdır. Bunun için nem azaltıcıdan faydalanılabilir.
  • Yatak odasında ve genel olarak çok zaman geçirilen odalarda yüksek verime sahip partikül hava (HEPA) filtresi kullanılmalıdır.
  • Çim biçmek ya da yaprak süpürmek gibi işlerden kaçınmak gerekir.
  • Ev ya da bahçe temizliği yapılacaksa toz maskesi kullanılmalıdır.

Toz Akarları

  • Şilte, yorgan ve yastık gibi eşyalarda alerjiye dayanıklı örtüler kullanılmalıdır.
  • Çarşaflar ve battaniyeler en az 54 derecede ısıtılmış suyla yıkanmalıdırlar.
  • İç mekânda var olan nem azaltılmalıdır. Bunun için nemlendirici ya da klima kullanılabilir.
  • Halı temizliğine dikkat edilmelidir. Halılar haftalık olarak küçük parçacık ya da HEPA filtreli süpürgeyle vakumlanmalıdırlar.
  • Toz akarlarını (akarisitler) öldürmek için kullanılan sprey böcek ilaçları vardır. Bu ilaçlar halı, mobilya ve yataklarda kullanılabilirler. İlaçlar seçilirken mutlaka dikkatli olunmalıdır. Seçilen ilaçlar iç mekânda kullanılmaları açısından onaylanmış olmalıdırlar.
  • Kişiler toz akarlarına karşı aşırı hassasiyet taşıyorlarsa halıları kaldırabilirler. Özellikle de uyunan yerdeki halı çıkarılmalıdır.

Hamamböcekleri

  • Hamamböceklerinin girebileceği delikler, çatlaklar ve diğer yerler engellenmelidir.
  • Sızdıran boru ya da musluk varsa bu eşyalar tamir ettirilmelidirler.
  • Bulaşıklar ve çöpler günlük şekilde elden geçirilmelidirler.
  • Tezgâhta ve zeminde yiyecek kırıntıları bırakılmamalıdır. Kırıntılar iyice süpürülmelidir.
  • Hayvanların yiyecekleri de dahil olmak üzere evdeki tüm yiyecekler kapalı olan kaplarda saklanmalıdırlar.
  • İhtiyaç duyulması halinde profesyonel haşere müdahalesi ile ilgili yardım alınmalıdır.

Evcil Hayvan Kepeği

  • Mümkünse evde evcil hayvan olmamalıdır.
  • Eğer evde evcil hayvan varsa mümkünse haftada iki defa yıkanmalıdır. Ayrıca yatak odalarından ve mobilyalardan uzak tutulmalıdırlar.
Saman Nezlesi Alerjik Rinit Alternatif Tıp

Alternatif tedavilerin etkileriyle ilgili olarak çok fazla kanıt bulunmamaktadır. Ancak birkaç tedavi saman nezlesi için denenmektedir. Bu tedaviler şunlardır:

  • Bitkisel İlaçlar ve Takviyeler

Mevsimsel alerji semptomlarının önlenmesinde çalı butterbur özlerinin yardımcı oldukları bilinir. Butterbur deneyecek olan kişiler potansiyel olarak toksik maddelerin çıkarıldığını ifade eden ‘’PA içermeyen’’ etiketine sahip ürünleri kullanmalıdırlar. Spirulina ve Tinospora cordifolia’nın da etkili olabildiğine dair kanıtlar oldukça sınırlıdır. Bitkisel ilaçların yararları belirsizdir. Ancak mevsimsel alerjilerde kullanılan bitkisel ilaçlar mevcuttur. Bu ilaçlar arasında kapsicum, bal, C vitamini ve balık yağı vardır.

  • Akupunktur

Mevsimsel alerji kaynaklı olarak ortaya çıkan semptomlara akupunkturun iyi geldiği iddia edilir. Bu tarz tedavilerin işe yarayıp yaramadıklarına dair ortaya konan kanıtlar oldukça sınırlıdır. Fakat zarar verdiklerine dair elle tutulur bir kanıt çok fazla yoktur.

Saman Nezlesi Alerjik Rinit Doktor Randevusu İçin Hazırlık 

İlk olarak aile doktoru ya da birinci basamak sağlık kurumundaki doktor görülebilir. Bunun yanı sıra bazen randevu almak için arama yapıldığında bir alerjen uzmanına ya da başka alandaki bir uzmana yönlendirme yapılabilir.

Aşağıda randevuya hazırlanmada yardım sağlayacak bilgiler vardır.

  • Tüm semptomlar yazılmalıdır. Semptomların hangi zamanlarda ortaya çıktıkları ve hangi durumların semptomları tetiklediği belirtilmelidir. Ayrıca saman nezlesiyle ilgili görünmeyen belirtiler de mutlaka listeye eklenmelidir.
  • Yaşamda meydana gelen büyük değişiklikler Başka bir şehre ya da eve taşınmak gibi tüm değişimler not alınmalıdır.
  • Alınan tüm ilaçlar, vitaminler ve takviyeler listelenmelidir.
  • Randevuya giderken bir aile üyesiyle ya da arkadaşla gidilmelidir. Bu sayede randevuda anlatılan hiçbir bilgi kaçırılmaz.
  • Doktora sorulması planlanan sorular hazırlanmalıdır.

Saman nezlesiyle ilgili doktora sorulabilecek temel sorular şunlardır:

  • Belirtilerimin nedeni nedir?
  • Hangi testlere ihtiyacım olacak?
  • Durumum kendi kendine düzelir mi?
  • En iyi hareket şekli ne olmalıdır?
  • Önerebileceğiniz başka yaklaşımlar var mı?
  • Başka sağlık sorunlarım da var. Hepsini birlikte en iyi nasıl yönetebilirim?
  • Uymam gereken kısıtlamalar var mı?
  • Bir uzmana görünmem gerekir mi?
  • Bilgi alabileceğim broşür ya da başka basılı bir materyal var mı? İnternet araştırması yapabilmem için hangi web sitelerini tavsiye edersiniz?

Kişiler başka sorular akıllarına gelirse o soruları da çekinmeden sormalıdırlar.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.